สำหรับผู้ที่หลงใหลในศิลปะการวาดภาพเหมือน (Portrait) แต่ไม่รู้จะเริ่มต้นอย่างไร ความรู้สึกกลัวที่จะวาดใบหน้าคนให้ “เหมือน” จริงๆ อาจเป็นกำแพงที่ขวางกั้น อย่างไรก็ตาม หัวใจสำคัญของการวาดภาพเหมือนไม่ได้อยู่ที่พรสวรรค์ แต่อยู่ที่การเข้าใจ โครงสร้างและสัดส่วนพื้นฐานของใบหน้า บทความนี้จะพาคุณไปเรียนรู้เทคนิคการวาดโครงหน้าอย่างง่าย ที่จะช่วยให้คุณวางตำแหน่งองค์ประกอบสำคัญได้อย่างแม่นยำ ราวกับมีพิมพ์เขียวส่วนตัว
ทำไมต้องเริ่มจากโครงสร้างใบหน้า?
ก่อนที่เราจะลงรายละเอียดของดวงตา จมูก หรือปาก เราต้องเข้าใจก่อนว่าโครงหน้าทำหน้าที่เป็นเหมือน “แผนที่” หรือ “โครงกระดูก” ของภาพ หากคุณสามารถวาดโครงสร้างนี้ได้อย่างถูกต้องตั้งแต่ต้น โอกาสที่ภาพเหมือนของคุณจะดูสมจริงและได้สัดส่วนก็จะเพิ่มขึ้นถึง 80%
การวาดภาพเหมือนไม่ใช่แค่การคัดลอกสิ่งที่เห็น แต่เป็นการ วัดผล (Measurement) และการ แบ่งส่วน (Proportion) ซึ่งเป็นพื้นฐานที่จิตรกรทุกคนใช้ โดยมีขั้นตอนง่ายๆ ที่เริ่มต้นได้ทันที
5 ขั้นตอนง่ายๆ ในการสร้างโครงหน้าพื้นฐาน (Loomis Method แบบประยุกต์)
เทคนิคนี้เป็นวิธีที่นิยมใช้กันทั่วโลก เพราะเน้นการมองศีรษะเป็นรูปทรงเรขาคณิตสามมิติ ทำให้ง่ายต่อการกำหนดมุมมองและสัดส่วน
1. วาดรูปทรงพื้นฐาน (วงกลมและเส้นแกน)
- วาดวงกลม: เริ่มต้นด้วยการวาด วงกลม ขนาดพอเหมาะ นี่คือส่วนของกะโหลกศีรษะส่วนบน
- ลากเส้นแกน: ลากเส้น แนวดิ่ง ผ่ากึ่งกลางวงกลม และลากเส้น แนวนอน ผ่ากึ่งกลางวงกลมเช่นกัน เส้นนี้เรียกว่า เส้นแบ่งครึ่ง (Center Line) และ เส้นคิ้ว (Brow Line) ตามลำดับ เส้นเหล่านี้คือจุดอ้างอิงหลักของเรา
2. กำหนดแนวกรามและคาง
- กำหนดคาง: ลากเส้นแนวดิ่ง (เส้นแบ่งครึ่ง) ต่อลงมาจากด้านล่างของวงกลม โดยปกติ ปลายคาง จะอยู่ห่างจากเส้นคิ้ว (Brow Line) เป็นระยะเท่ากับความยาวจากเส้นคิ้วถึงด้านบนสุดของวงกลม (หรือประมาณ 1.5 – 2 เท่าของรัศมีวงกลม)
- วาดกราม: ลากเส้นโค้งจากด้านข้างของวงกลม ลงมาบรรจบกับจุดคางที่กำหนดไว้ คุณจะได้โครงรูปไข่หรือรูปทรงเหมือนไข่ไก่ตั้งขึ้น
3. แบ่งสัดส่วนใบหน้าเป็น 3 ส่วนหลัก (The Three Sections)
ใบหน้าของคนส่วนใหญ่สามารถแบ่งออกเป็นสามส่วนหลักที่ค่อนข้างเท่ากัน (โดยประมาณ) ซึ่งช่วยในการวางตำแหน่งอวัยวะ
- ส่วนที่ 1: เส้นคิ้ว (Brow Line): คือเส้นแนวนอนที่เราวาดไว้ในขั้นตอนที่ 1
- ส่วนที่ 2: เส้นจมูก (Nose Line): แบ่งครึ่งระยะทางระหว่างเส้นคิ้วกับปลายคาง
- ส่วนที่ 3: เส้นปาก (Mouth Line): แบ่งครึ่งระยะทางระหว่างเส้นจมูกกับปลายคาง
4. กำหนดตำแหน่งดวงตา
- ตาอยู่กึ่งกลาง: ตำแหน่งของดวงตาจะอยู่บนเส้นแนวนอนที่ แบ่งครึ่ง ความยาวรวมของศีรษะ (นับตั้งแต่ส่วนบนสุดของหัวจนถึงคาง) ซึ่งมักจะอยู่บนเส้นคิ้วที่เราวาดไว้แต่แรก
- ระยะห่างดวงตา: หลักการสำคัญคือ ระยะห่างระหว่างดวงตาทั้งสองข้าง จะเท่ากับความกว้างของดวงตาหนึ่งข้างพอดี คุณควรเผื่อพื้นที่ว่างด้านข้างของศีรษะแต่ละข้างให้มีระยะห่างจากขอบตาเท่ากับความกว้างของตาอีกข้างด้วย
5. วางตำแหน่งหูและองค์ประกอบอื่นๆ
- หู: ส่วนบนของหูมักจะตรงกับ เส้นคิ้ว ในขณะที่ส่วนล่างของหูมักจะตรงกับ เส้นจมูก (สำหรับมุมหน้าตรง)
- จมูก: ปีกจมูกทั้งสองข้างจะมีความกว้างตรงกับ หัวตา ทั้งสองข้าง
- ปาก: มุมปากทั้งสองข้างมักจะตรงกับ กึ่งกลางของดวงตา หรือ กึ่งกลางระหว่างหัวตาและหางตา
เคล็ดลับเพื่อการพัฒนาอย่างยั่งยืน
การฝึกวาดภาพเหมือนสำหรับมือใหม่นั้นต้องใช้ความสม่ำเสมอ การฝึกฝนด้วยหลักการโครงสร้างนี้จะช่วยให้คุณเลิกวาด “สิ่งที่คิดว่าเห็น” แล้วเริ่มวาด “สิ่งที่อยู่ตรงนั้นจริง ๆ”
- เน้นการร่างเส้นเบาๆ: ใช้ดินสออ่อนๆ (เช่น 2H หรือ H) ในการร่างโครงสร้างทั้งหมด เพื่อให้สามารถลบหรือแก้ไขได้ง่าย
- ใช้รูปทรงเรขาคณิตช่วย: ก่อนวาดดวงตา ให้วาดเป็นรูปสี่เหลี่ยมหรือลูกบอลเล็กๆ ก่อน ก่อนวาดจมูก ให้นึกถึงรูปทรงลิ่มหรือกล่องเล็กๆ สิ่งนี้จะช่วยสร้าง มิติ (Dimension) ให้กับภาพ
- ศึกษาแสงและเงา: เมื่อโครงสร้างถูกต้องแล้ว การใส่ แสง-เงา (Shading) ด้วยดินสอที่เข้มขึ้น (เช่น 2B หรือ 4B) คือขั้นตอนต่อไปที่จะทำให้ภาพเหมือนมีชีวิตชีวา เงาจะเกิดขึ้นในทิศทางตรงกันข้ามกับแหล่งกำเนิดแสงเสมอ
สรุป: ก้าวแรกสู่การเป็นศิลปินภาพเหมือน
การเริ่มต้นวาดภาพเหมือนอาจดูน่ากลัว แต่ด้วยการเข้าใจและนำหลักการแบ่งโครงสร้างใบหน้าอย่างง่ายไปใช้ คุณจะสามารถสร้างภาพร่างที่มีสัดส่วนถูกต้องเป็นฐานได้อย่างมั่นคง จำไว้ว่า ทุกภาพเหมือนที่สวยงาม เริ่มต้นด้วยโครงสร้างที่แม่นยำ จงฝึกฝนความแม่นยำของมือและสายตาด้วยการวาดวงกลมและเส้นแบ่งบ่อยๆ จากนั้นโลกของการวาดภาพเหมือนก็จะเปิดต้อนรับคุณ